W programie STATISTICA istnieje kilka sposobów sterowania systemem. W tej części omawiamy podstawowe właściwości trzech najważniejszych interfejsów użytkownika w STATISTICA:
1. Środowisko interakcyjne
2. Interfejs bazujący na STATISTICA Visual Basic
3. Interfejs bazujący na przeglądarce internetowej

Zauważmy jednak, że:

• Wiele funkcji interfejsów nie wyklucza się wzajemnie, a zatem w zależności od zastosowań i upodobań można je łączyć;


• Do jednoczesnego korzystanie z różnych typów interfejsu możemy użyć zmodyfikowanych menu i pasków narzędzi, np. możemy uruchamiać makra (programy Visual Basic) klikając zdefiniowane przez nas przyciski paska narzędzi; i


• Prawie wszystkie właściwości różnych interfejsów mogą być zmieniane, aby dostosować je do potrzeb użytkownika (co prowadzi do zmiany wyglądy i zachowania programu). Na ogół zaleca się dostosowanie systemu do własnych potrzeb w celu pełnego wykorzystania możliwości programu STATISTICA, sprostania potrzebom użytkownika oraz wymogom zadań, które mają być wykonane (patrz Dostosowanie interfejsu użytkownika).

Różne sposoby korzystania z tych samych narzędzi, style pracy

Nawet bez wprowadzania jakichkolwiek zmian, domyślne ustawienia programu STATISTICA dostarczają różnorodnych środków i rozwiązań do osiągnięcia tych samych wyników. Zasada "alternatywnego dostępu" obowiązująca dla każdego aspektu środowiska użytkownika pozwala na stosowanie różnych stylów pracy. Przykładowo większość najczęściej używanych narzędzi interakcyjnego interfejsu użytkownika w programie STATISTICA jest dostępna:

• w tradycyjnym menu;


• przez klawisze skrótu;


• na paskach narzędzi i na pasku stanu;


• na zdefiniowanych przez użytkownika paskach narzędzi; i


• z menu podręcznych związanych z konkretnymi obiektami (komórkami arkusza, ikonami w skoroszycie, elementami wykresów) przywoływanych kliknięciem obiektu prawym klawiszem myszy.

Warto wypróbować różne narzędzia środowiska programu, przed wyborem któregoś stylu pracy.

Powrót na początek

Wiele analiz jednocześnie

Jak wspomniano wcześniej, program STATISTICA można uruchomić wielokrotnie w celu jednoczesnego wykonywania wielu różnych analiz. Ponadto jednorazowo uruchomiony program pozwala wykonywać wiele analiz różnego rodzaju (np. pięć analiz za pomocą procedur Regresji wielorakiej i dwie za pomocą procedur ANOVA), a każda z nich może dotyczyć danych z tego samego lub różnych plików danych (program pozwala jednocześnie otwierać wiele plików danych).

Odrębne analizy - podstawowe jednostki pracy. Wygodne korzystanie z wielozadaniowości STATISTICA ułatwia zorganizowanie pracy w logiczne jednostki zwane "analizami". Analizom odpowiadają przyciski na pasku Analizy domyślnie umieszczanym na dole okna programu (patrz ilustracja poniżej, na której widzimy program z działającymi jednocześnie Podstawowymi statystykami, Analizą skupień i Analizą kanoniczną). Zazwyczaj wyświetlany jest co najmniej jeden przycisk analizy, a kolejne dodawane są w miarę rozpoczynania kolejnych badań. STATISTICA zawiera wiele narzędzi sterowania i trwałego konfigurowania tego aspektu działania programu.

Domyślnie po wybraniu w oknach dialogowych wyników analizy konkretnych statystyk wynikowych lub wykresu, pożądane wyniki wyświetlane są na ekranie, a okno dialogowe jest ukrywane w przycisku analizy na dole ekranu. W celu kontynuowania analizy przywracamy okno dialogowe wyników analizy klikając przycisk analizy lub naciskając klawisze CTRL+R.

Sposób zarządzania analizami określamy za pomocą menu podręcznego przycisku analizy (przywołujemy je klikając odpowiedni przycisk analizy prawym klawiszem myszy). Na ilustracji powyżej widzimy rozwinięte menu podręczne dla przycisku analizy.

Porada dla użytkowników dysponujących ekranem o dużej rozdzielczości. Jeżeli mamy ekran o dużej rozdzielczości to warto wyłączyć domyślną opcję automatycznej minimalizacji okien dialogowych analizy, aby skorzystać z niewielkich rozmiarów tych okien. Ponieważ wszystkie okna będą jednocześnie widoczne na ekranie to będziemy mogli ich użyć jako paska narzędzi sterującego wyświetlaniem poszczególnych wyników różnych analiz.

Przy jednoczesnym wykonywaniu wielu analiz w STATISTICA po pewnym czasie możemy mieć wiele otwartych okien różnego typu. Wszystkie okna związane z analizami zamykamy poleceniem Zamknij wszystkie analizy z podręcznego menu przycisku analizy.

Powrót na początek

Interakcyjny interfejs użytkownika

Wprowadzenie

Podstawowe składniki interfejsu użytkownika w programie STATISTICA. Interakcyjny interfejs użytkownika nie jest jedynym dostępnym w programie (patrz STATISTICA Visual Basic), w większości przypadków jest on najłatwiejszy i w związku z tym jest najczęściej wykorzystywany.

Wiele elementów interakcyjnego interfejsu użytkownika jest widoczne w oknie STATISTICA.

Podobnie jak w przypadku większości programów na górze okna STATISTICA znajdują się pasek menu i różne paski narzędzi. Elementy te można modyfikować i dostosowywać, tak aby najlepiej odpowiadały wykonywanym zadaniom.

Na dole okna STATISTICA znajduje się pasek Analizy (ze zminimalizowanymi oknami dialogowymi analiz i wykresów) oraz pasek stanu. Po kliknięciu prawym klawiszem myszy wyświetlane jest menu podręczne z poleceniami odpowiednimi dla klikniętego elementu środowiska programu

Pliki danych możemy przeglądać w arkuszach danych, skoroszytach i raportach. Wynikowe tabele i wykresy w zależności od wybranych ustawień prezentowane są w skoroszytach, raportach lub osobnych oknach (odpowiednio arkusza danych lub wykresu). Kod makr (programów STATISTICA Visual Basic) przeglądamy i edytujemy w oknach makr.

Zazwyczaj wszystkie te elementy nie są jednocześnie widoczne na ekranie. Zawsze możemy uczynić środowisko STATISTICA tak złożonym lub prostym, jak wymagają tego konkretne potrzeby użytkownika w dziedzinie analizy danych i wygody pracy.

Moduły. W skład STATISTICA wchodzi mnóstwo różnorodnych procedur statystycznych i graficznych pogrupowanych w moduły. Z każdej procederu możemy skorzystać w ramach jednorazowo uruchomionej aplikacji STATISTICA. Oznacza to, że możemy np. obliczyć statystyki resztowe klikając przycisk w oknie Regresji wielokrotnej i od razu wykorzystać uzyskane wyniki jako dane wejściowe dla Analizy czynnikowej, bez konieczności uruchamiania STATISTICA po raz kolejny.

Powrót na początek

Przebieg analizy interakcyjnej

Panel początkowy. Po wybraniu analizy z menu Statystyka na ekranie pojawia się Panel początkowy. Każdy Panel początkowy zawiera listę analiz tworzących daną grupę (moduł). Kliknięcie gdziekolwiek poza panelem minimalizuje go i umieszcza odpowiadającą mu ikonę na pasku Analizy. Jeżeli używamy monitora o dużej rozdzielczości, to możemy zmienić to domyślnie zachowanie, aby wszystkie Panele początkowe i okna dialogowe analiz były jednocześnie widoczne na ekranie. Będziemy mogli wtedy, używać ich jako "pasków narzędzi" sterujących poszczególnymi analizami.

Paski narzędzi. Jeżeli do wyboru analiz wolimy użyć pasków narzędzi a nie menu, to możemy uaktywnić pasek narzędzi Statystyka (na którym umieszczono przyciski przywołujące każdy z modułów). W celu uaktywnienia paska Statystyka klikamy prawym klawiszem myszy pasek narzędzi i w menu podręcznym zaznaczamy opcję Statystyka. Innym sposobem uzyskania tego paska narzędzi jest wybranie odpowiedniej opcji z menu Widok - Paski narzędzi. Możemy także zdefiniować własny pasek narzędzi ze skrótami do najczęściej wykorzystywanych funkcji.

Okna dialogowe "definicji analizy" i "wyboru wyników". Po wybraniu w Panelu początkowym typu analizy i (w razie potrzeby) pliku danych na ekranie pojawia się okno definicji analizy. W oknie tym określamy zmienne do analizy oraz inne parametry zadania, które ma być wykonane. Okna definicji analizy często zawierają wiele kart. Na kartach pogrupowano powiązane ze sobą opcje, tak aby łatwiej było odnaleźć pożądaną funkcję.

W niektórych prostych analizach (takich jak statystyki opisowe, których okno definiowania analizy widzimy powyżej) okno definicji analizy służy również jako okno wyboru wyników. W oknie wyboru wyników wskazujemy typ i format wyników (np. konkretny wykres bądź arkusz z zestawem statystyk), które zostaną wyświetlone na ekranie.

Sposoby zarządzania wynikami. Zarządzanie wynikami zostało dokładnie opisane w rozdziale Trzy podstawowe sposoby zarządzania wynikami analiz. Domyślnie, wszystkie kolejno tworzone tabel (arkusze) i wykresy umieszczane są w skoroszycie. Skoroszyt można zapisać i później otwierać, co ułatwia odnalezienie potrzebnych wyników.

Wyniki możemy także skierować do raportu analizy, aby przechowywać je w postaci łatwej do porządkowania i przeglądania (za pomocą drzewa raportu), drukowania i formatowania. Istnieje również możliwość automatycznego umieszczania wyników wszystkich analiz w jednym, zbiorczym raporcie. Możemy wreszcie przeglądać uzyskiwane wykresy i tabele w oddzielnych oknach.

Powrót na początek

Określanie analizy

Okna dialogowe definiowania wszystkich analiz statystycznych i graficznych STATISTICA możemy przywołać za pomocą

poleceń z menu Statystyka

oraz menu Wykresy.

Z menu Statystyka i Wykresy możemy skorzystać zawsze, jeżeli otwarty jest jakikolwiek dokument STATISTICA. Menu Statystyka umożliwia uruchamianie wszystkich dostępnych rodzajów analiz. W menu Wykresy mamy bezpośredni dostęp do kilku najczęściej wykorzystywanych wykresów (takich jak histogram), a wszystkie inne wykresy umieszczono w hierarchicznej strukturze podmenu. Menu Wykresy zawiera podmenu Wykresy 2W, Wykresy sekwencyjne 3W, Wykresy XYZ 3W, Wykresy macierzowe, Wykresy skategoryzowane, Wykresy własne, Wykresy bloku danych i Wykresy danych wejściowych. W menu Wykresy znajdują się również polecenie Wykresy obrazkowe oraz podmenu Układ wielu wykresów. Informacje o dostępności poszczególnych narzędzi w produktach StatSoft przedstawiono w rozdziale Programy z rodziny STATISTICA.

Korzystanie z Paska analizy. Korzystanie z wielozadaniowości STATISTICA ułatwia zorganizowanie wykonywanych analiz w jednostki, którym odpowiadają przyciski na pasku Analizy (powyżej paska stanu, patrz ilustracja po lewej stronie, gdzie uruchomione są jednocześnie Statystyki podstawowe, Analiza skupień, i Analiza kanoniczna). W momencie uruchomienia analizy tworzony jest na pasku Analizy odpowiadający jej przycisk.

Zarządzanie oknami dialogowymi (i porada dla użytkowników dysponujących ekranem o dużej rozdzielczości). W zależności od naszych upodobań możemy określić sposób postępowania z oknami dialogowymi analizy w momencie przejścia do innego okna STATISTICA lub innej aplikacji. Domyślnie w takiej sytuacji okno dialogowe analizy jest ukrywane na pasku Analizy. Takie działanie programu pozwala na bardziej oszczędne wykorzystanie ekranu (wyświetlane są tylko te ona dialogowe, które są niezbędne), jeżeli jednak dysponujemy ekranem o odpowiednio dużej rozdzielczości wygodniejsze jest wyłączenie automatycznej minimalizacji.

Kontynuowanie analizy lub wizualizacji. Możemy łatwo powrócić do przerwanej analizy lub wizualizacji (tzn. przywołać zminimalizowane okno dialogowe analizy). Analizę, która była ostatnio aktywna przywołujemy np. poleceniem Kontynuuj (jest ono umieszczone m.in. w menu Statystyka i Wykresy) lub naciskając klawisze CTRL+R. Dowolną analizę kontynuujemy po kliknięciu odpowiadającego jej przycisku na pasku Analizy lub wybraniu jej z listy otwartych analiz dostępnej w podmenu Pasek analizy - Wybierz analizę/wykres menu Narzędzia (tak jak pokazano to na poniższym rysunku).

Ukrywanie okien. W celu zachowania uporządkowania okien powstałych w wyniku różnych analiz możemy automatycznie ukrywać wszystkie okna związane z daną analizą przy przejściu do innej analizy.

Powrót na początek

Rodzaje dokumentów

W programie STATISTICA występuje pięć podstawowych typów dokumentów:

• Skoroszyty
• Arkusze danych (tabele multimedialne)
• Raporty
• Wykresy
• Makra (program STATISTICA Visual Basic)

Powyższe typy dokumentów umożliwiają operowanie na różnorodnych danych, wprowadzanie i analizę danych, tworzenie i przeglądanie wykresów o najwyższej jakości, tworzenie własnych aplikacji o dowolnej skali złożoności oraz tworzenie raportów o wybranej postaci.

Szybki dostęp do ostatnio używanych dokumentów uzyskujemy po kliknięciu przycisku Start STATISTICA (w dolnym lewym rogu okna programu) i wybraniu polecenia Dokumenty.

Paski narzędzi związane z aktywnymi oknami dokumentów. Każdy z czterech podstawowych rodzajów dokumentów (patrz powyżej) obsługuje dane różnego typu i służy do wykonywania różnych zadań. W związku z tym, dla różnych rodzajów dokumentów mamy różne narzędzia i możliwości dostosowania. Różnice te mają odzwierciedlenie w paskach narzędzi towarzyszących oknom z dokumentami każdego typu..

Paski narzędzi zdefiniowane przez użytkownika. Szeroką gamę pasków narzędzi dostępną w STATISTICA możemy dodatkowo rozbudować o własne paski narzędzi. Paski takie mogą zawierać wszystkie polecenia STATISTICA, jak również elementy sterujące (w tym kroje i rozmiary czcionek, style wykresów itp.). Zdefiniowane paski narzędzi możemy nazwać w dowolny sposób. Możemy też wskazać dokumenty, przy aktywizacji których, otwierany będzie utworzony przez nas pasek.

Program pozwala również modyfikować wszystkie paski narzędzi (także te standardowo zdefiniowane w programie).

Paski narzędzi tworzymy i modyfikujemy wykorzystując kartę Paski narzędzi okna Dostosuj (okno to przywołujemy poleceniem Dostosuj z menu Narzędzia). Paski modyfikujemy po prostu przeciągając myszą wybrane polecenia lub elementy sterujące na wybrany pasek (tak jak pokazano to na ilustracji poniżej).

Kształt i położenie pasków możemy bardzo łatwo zmieniać przeciągając je myszą. Paski narzędzi mogą być swobodne lub zadokowane (zakotwiczone). Wszystkie te opcje pozwalają zbudować za pomocą pasków narzędzi specjalistyczne środowisko pracy. W Podręczniku elektronicznym znajdują się proste instrukcje jak krok po kroku dopasować środowisko pracy do własnych potrzeb.

Powrót na początek

STATISTICA Visual Basic i sterowanie STATISTICA z poziomu innych aplikacji

Ze wszystkich funkcji programu STATISTICA możemy skorzystać za pośrednictwem wbudowanego języka STATISTICA Visual Basic, który jest zgodny z najpowszechniej wykorzystywanym językiem programowania MS Visual Basic. STATISTICA Visual Basic to zdecydowanie więcej niż "dodatkowy język programowania w aplikacji" służący tylko do rozszerzania funkcjonalności programu. STATISTICA Visual Basic w pełni wykorzystuje zalety architektury obiektowej STATISTICA i daje programistom dostęp do każdej funkcji i aspektu działania STATISTICA. Po wykonaniu nawet bardzo złożonej analizy statystycznej lub wizualizacji, odpowiadające jej makro uzyskujemy dosłownie dwoma kliknięciami myszy. Makro odpowiadające analizie możemy później wielokrotnie uruchamiać, modyfikować i wbudowywać je jako element własnych aplikacji. Ponieważ w STATISTICA Visual Basic do standardowej składni Microsoft Visual Basic dodano ponad 10 000 nowych funkcji, jest on jednym z najpotężniejszych i najbogatszych środowisk programistycznych. Więcej informacji na ten temat znajduje się w rozdziale STATISTICA Visual Basic.

sterowanie programem STATISTICA z poziomu innych aplikacji. STATISTICA Visual Basic jest bardzo użyteczny między innymi dlatego, że można go wykorzystać do integracji różnorodnych aplikacji w jeden system. Przykładowo, możemy zarejestrować (lub napisać ręcznie) program wyznaczający prognozę za pomocą procedur modułu Szeregi czasowe STATISTICA i uruchamiać ten program w środowisku MS Excel lub MS Word. Wymiana informacji między różnymi aplikacjami odbywa się dzięki udostępnieniu programów jako obiektów w środowisku Visual Basic. Przykładowo, możemy skorzystać z procedur modułu Podstawowe statystyki w makrze Visual Basic w MS Excel po zdefiniowaniu w makrze obiektu typu Statistica.Application.

Po utworzeniu obiektu w programie Visual Basic możemy skorzystać z właściwości i metod zawartych w tym obiekcie. Właściwości i obiekty można z grubsza traktować jako odpowiedniki procedur i funkcji wykonujące operacje i obliczenia na obiekcie aplikacji. Procedury STATISTICA możemy wywoływać w wielu innych aplikacjach i za pomocą języków programowania (np. C++, Java i innych).

Powrót na początek

Przeglądarka internetowa jako interfejs programu

STATISTICA umożliwia pełne wykorzystanie Internetu do wymiany i rozpowszechniania informacji. W szczególności dane podlegające analizom, wyniki analiz i polecenia sterujące programem mogą być przesyłane przez Internet. Rezultaty analiz mogą być automatycznie przesyłane na serwer stron WWW. Ponadto w STATISTICA dostępne są narzędzia służące do budowy wyrafinowanych, w pełni zautomatyzowanych systemów. System taki może np. regularnie pobierać dane z zewnętrznych baz danych, wykonywać zadany zestaw analiz i aktualizować zawartość wskazanych witryn internetowych. Zauważmy, że warunkiem takiego wykorzystania STATISTICA jest posiadanie odpowiednich licencji na instalację programu na serwerze WWW.

STATISTICA może być także uruchamiana na serwerze i sterowana przez specjalnie zaprojektowaną aplikacją internetową z wykorzystanie przeglądarki internetowej jako środowiska użytkownika dla STATISTICA (podejście typu "cienki klient").

Dzięki temu z analitycznej potęgi STATISTICA można skorzystać z dowolnego miejsca na nieomal dowolnym komputerze podłączonym do Internetu. Należy zauważyć, że do takiego wykorzystania programu niezbędne jest posiadanie odpowiedniej licencji, a wersje jednostanowiskowe STATISTICA nie mają tej funkcjonalności.

WebSTATISTICA Server (informacja techniczna). Sterowanie programem STATISTICA zdalnie, z poziomu przeglądarki internetowej umożliwia wbudowany w program wszechstronny interfejs automatyzacji i sterowania programem (bazujący na architekturze obiektowej). Interfejsu tego możemy użyć w językach skryptowych takich jak VBScript, Jscript lub C++. Jeżeli na serwerze zainstalowano STATISTICA, to możemy ją wykorzystać do przetwarzania danych oraz generowania plików HTML i plików graficznych (JPG/PNG). Ponadto, jeżeli STATISTICA jest zainstalowana również na kliencie, to skrypty mogą być obsługiwane na kliencie. Jeżeli dodatkowa nasza przeglądarka internetowa jest pojemnikiem ActiveX to bezpośrednio w oknie przeglądarki będziemy mogli edytować arkusze i wykresy STATISTICA.

Warto zauważyć, że interfejs bazujący na przeglądarce internetowej może być w szerokim zakresie dopasowany do potrzeb użytkownika. StatSoft dostarcza szablony oknie dialogowych umożliwiające wykonywanie najpopularniejszych wykresów i analiz. Szablony te można w szerokim zakresie dopasowywać do własnych potrzeb modyfikując skrypty wykonywane na serwerze. Interfejs bazujący na przeglądarce internetowej można nie tylko w pełni dostosowywać do potrzeb użytkownika, ale również wbudować w niego inne aplikacje komunikujące się ze STATISTICA.